onsdag 25. desember 2013

Het Noorse kerstdiner

Van oudsher was Kerstmis in Noorwegen een midwinterfeest: een feest dat de overgang van de donkere tijd naar het licht markeerde. De dagen voor kerst zijn de kortste dagen van het jaar. In Nederland worden ze wel "de donkere dagen voor kerst" genoemd. Kerstmis vas de viering van de oogst, de vruchtbaarheid en geboorte en dood.

In de tiende eeuw besloot de Noorse koning dat het heidense feest verschoven moest worden naar 25 december, ter ere van de geboorte van Christus. Zo werd het heidense feest gekerstend. Tegenwoordig is Kerstmis het populairste feest van het jaar in Noorwegen.

In vroeger tijden waren de voorbereidingen voor kerst zeer uitgebreid. Noorwegen was een boerensamenleving. Op de gård (boerderij) woonden niet alleen de boer en zijn hele familie, maar ook meiden en knechten. De boerderij bestond uit een samenstel van gebouwen, zoals woonhuis, stal, hooizolder, vooorraadkamer, bakhuis, houtopslag, wagenschuur, smidse, houtzagerij en aardappelschuur.

In het boerenbedrijf leefden en werkten de mensen samen. De meeste boerderijen lagen tamelijk geïsoleerd van elkaar mede door de strenge Noorse winters en het landschap (denk aan bergen, meren en rivieren). Alles, van het maken van kaarsen tot de slacht, werd thuis gedaan. De huishouding was gebaseerd op zelfvoorziening.

Het kerstmenu varieerde van streek tot streek. In vroeger tijden was het eten afhankelijk van wat er ter plekke voorradig was en van de producten die de natuur bood. In de kustgebieden en in Noord-Noorwegen bestaat het traditionele kerstdiner daarom uit lutefisk (geloogde en gedroogde witvis). In Oost-Noorwegen wordt varkensvlees in de vorm van medisterkaker (hamburgers gemaakt van varkensvlees), ribbetjes en varkensworstjes geserveerd. In het westen van Noorwegen worden veel schapen gehouden en dus staan daar pinekjøtt (gerookte gebakken schapenribben) en schapenworstjes op het menu.

Naast vlees of vis bestaat het kerstmenu uit gekookte aardappels, rode kool, gezoete witte kool, spruitjes, jus en vossenbessenjam. De desserts variëren van multekrem (veenbes vermengd met slagroom), caramelpudding, riskrem (rijst vermengd met slagroom) en rømmegrøtt (zure roompap) met boter, suiker en kaneel.

De traditionele kerstmenu's zijn vandaag de dag nog steeds heel populair in Noorwegen. Restaurants over het hele land serveren in de weken voor kerst het julemat (kersteten). In de supermarkten zijn alle ingrediënten verkrijgbaar om zelf het traditionele kerstdiner te maken.

Het geheim van het Noorse kerstdiner kan in mijn ogen als volgt verklaard worden:
* Vrijwel iedereen vindt het lekker: het is vet en zout, net als fast food, al neemt het maken van het traditionele Noorse kersteten heel wat meer tijd in beslag.
* Het is voorspelbaar: iedereen kent het en iedereen weet dan ook precies wat hij of zij kan verwachten.
* Het wordt alleen in de kerstperiode geserveerd: je kunt het dus niet heel het jaar door krijgen.
* Het is niet duur en exclusief: het is voor iedereen goed betaalbaar en overal verkrijgbaar.

Het traditionele Noorse kerstdiner is geen culinair hoogstandje, maar daar staat tegenover dat het heel democratisch en sociaal is. Iedereen kan meedoen aan het kerstdiner!

Ingen kommentarer:

Legg inn en kommentar