søndag 2. desember 2012

Alles over brandhout

Het was het favouriete kerstcadeau voor mannen vorig jaar: het boek "Hel ved" (vrij vertaald: Alles over brandhout) van de Noorse schrijver Lars Mytting. Deze bestseller wordt gezien als de bijbel van het stoken met hout. Het boek gaat over alles wat met kappen, stapelen en drogen van brandhout te maken heeft, en over de ziel van de houtstoker. Lars Mytting is bekend vanwege zijn boeken die zich afspelen in masculiene omgevingen op het Noorse platteland. "Hel ved" past hier precies in.

Mytting beschrijft in opeenvolgende hoofdstukken het belang van het stoken met hout voor de geschiedenis van Noorwegen, de bosbouwindustrie, het gereedschap en de uitrusting van de houtkapper, verschillende manieren om hout te stapelen en te drogen, feiten over de brandwaarden van verschillende soorten hout en de invloed daarop van vocht, en een korte geschiedenis van Noorse houtkachels en kachelproducenten. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een stuk over "vedfolk": beschrijvingen van Noren die al jarenlang kappen, kloven, stapelen en stoken met hout.

Het is exemplarisch dat dit boek in Noorwegen is uitgegeven. Noorwegen kent immers een lange traditie op het gebied van het stoken met hout en er wordt nog steeds veel met hout gestookt in Noorwegen. Tegelijkertijd is het tekenend dat juist nu een boek over brandhout is uitgekomen, want het stoken met hout is op zijn retour. Moderne Noren verkiezen een warmtepomp (een soort omgekeerde airconditioning met thermostaat) boven het gedoe met het stoken van hout in een houtkachel. "Hel ved" is niet alleen een boek ter ere aan een lange en belangrijke traditie in Noorwegen, het is ook een herinnering er aan.

Om de sfeer van het boek te schetsen, staan hieronder een aantal citaten en mijn vrije vertaling daarvan:

"Det var forskjellen på å fryse og være varm. Det var forskjellen på malm og jern, på rått kjøtt og ei steik. Vinterstid var det selve skillet mellom å leve eller å dø. Så mye betydde veden for de første nordmenn. Sanking av brensel var rett og slett et av de aller viktigste gjøremålene, og regnestykket var lett: Hadde du lite, frøs du. Hadde du for lite, døde du."

Het was het verschil tussen kou lijden of warm hebben. Het was het verschil tussen erts en ijzer, tussen rauw vlees en gebraden vlees. In de winter was het de scheidslijn tussen leven of dood. Zo veel betekende brandhout voor de eerste Noren. Het verzamelen van brandstof was gewoonweg een van de allerbelangrijkste werkzaamheden, en de rekensom was makkelijk: had je weinig, dan leed je kou. Had je te weinig, dan ging je dood.

"Det er ikke noe tull med en vedstabel. Den taper seg ikke på børsen. Den ruster ikke. Den tar ikke ut skilsmisse. Den vil i hustrige januarmorgener vekke til live vårdagene da du sagde, kløyvet, stablet og sikret deg. En mann kan nok knusle på kuvertprisen til konfirmasjonen, være treg med å bestille nye hagemøbler og velge garasjebygging foran sydenferie, men den mann som lar sin familie fryse - han lider av karakterbrist."

Een houtstapel is niet zomaar iets. Die wordt niet minder waard op de beurs. Die roest niet. Die kan geen echtscheiding aanvragen. Die zal op stervenskoude januariochtenden de lentedagen tot leven wekken toen je zaagde, kloofde, stapelde en je jezelf zeker stelde. Een man kan misschien krenterig zijn over de couvertprijs voor een belijdenisfeest, traag zijn bij het bestellen van nieuwe tuinmeubels en het bouwen van een garage verkiezen boven een reisje naar de zon, maar een man die zijn gezin kou laat lijden - die is een zwakkeling.

Meer info:
Lars Mytting

Ingen kommentarer:

Legg inn en kommentar