torsdag 27. desember 2012

Orsjøløypa

Gisteren hebben we voor de eerste keer van deze winter een skitochtje kunnen maken! In Melum, op nog geen 15 minuten rijden van ons huis, hebben ze vorig jaar een nieuwe "lysløype" (verlichte langlaufroute) aangelegd. Daar kwamen we deze zomer achter door onze wandelingen in de omgeving van Melum. De løype wilden we graag uitproberen. Op tweede kerstdag hebben we drie rondjes gedaan, iets meer dan 6 kilometer, om weer vertrouwd te raken met de lange latten.

Vandaag was het prachtig weer en zagen we sinds tijden de zon weer schijnen. Natuurlijk wilden we hiervan profiteren en buiten zijn. We hebben de Orsjøløypa gedaan van bijna 10 kilometer die begint en eindigt bij de lysløype in Melum. Orsjø is een moerasgebied en een van de acht natuurgebieden die de gemeente Skien rijk is. In de zomer waren we al eens vanaf de andere kant langs de Orsjø gelopen. Met sneeuw en ijs is het ook bijzonder fraai!




onsdag 26. desember 2012

Cupcakes voor de vogeltjes

We hebben de vogels om ons huis eens flink verwend door ze "cupcakes" te serveren. Het idee komt van het tv-programma "Grønn juleglede" (Groene kerstvreugde). Het is leuk om ze te maken en het resultaat was boven verwachting. Ze zien er uit om op te eten!

Benodigheden: grote cupcakevormen, hard vet (wij gebruikten kokosvet) en een mengsel van zaadjes en noten, zoals pinda's, zonnebloempitten, gierst, tarwe, haver, en gerst (kant-en-klaar te koop in tuincentra).

Werkwijze: smelt het vet bij een zo laag mogelijke temperatuur. Giet het gesmolten vet in een kom en voeg er het zaden- en notenmengsel aan toe: het moet een lekker gevulde brij worden. Vul de cupcakevormen en wacht totdat het vet gestolt is. Zodra de cupcakes hard geworden zijn, kun je ze uit de vorm halen en ze in een vogelhuisje of op een andere voerplek zetten.

De vogels zijn er dol op, vooral koolmezen en pimpelmezen snoepen vollop van de cupcakes. Een extra beloning voor ons waren de twee Vlaamse gaaien die er op af kwamen. Op onderstaande foto zit er een op de "julenek" (korenschoof, traditionele kerstversiering) die ze blijkbaar ook lekker vinden.


mandag 24. desember 2012

Winter Waldorfsalade

's Winters eten we altijd minder vaak salades dan in de zomer. Als het buiten koud is, is het aantrekkelijker om iets warms te eten. Als we in de winter salade eten, dan doen we dat in het weekend: dan is het huis goed op temperatuur gekomen rond etenstijd. Een uitstekende wintersalade is de beroemde Waldorfsalade. Knolselderij is immers een echte wintergroente!

Hier is ons recept:
  • 1/2 citroen*
  • 1 zakje Quornstukjes
  • circa 100 gram walnoten, grof gehakt
  • 1/2 knolselderij of een kleine knolselderij*, in flinterdunne reepjes gesneden
  • 2 friszure appels, geschild en in kleine blokjes gesneden
  • 6 eetlepels zure room ("lett rømme")*
  • 100 gr rozijnen*, geweekt
  • zonnebloemolie
  • peper *
De met een * gemarkeerde ingrediënten kunnen wij meestal biologisch verkrijgen. 

Quorn is gemaakt van plantaardig eiwit, verwant aan paddestoelen. De producten benaderen zowel de smaak als de textuur van vlees. Wij gebruiken Quorn vaak als vervanger van kipfilet. Quorn is echter geen volwaardige vleesvervanger, omdat het weinig ijzer en geen vitamine B12 bevat. Daarom gebruiken we Quorn niet te vaak als vleesvervanger, of we combineren Quorn met volwaardige vleesvervangers, zoals de walnoten in dit recept.

Bak de Quornstukjes in een beetje olie. Rooster de walnoten circa 3 minuten in een koekepan zonder boter of olie. Laat afkoelen op een bord. Maak een salade van de knolselderij, appel, Quornstukjes, rozijnen, walnoten en de room. Breng op smaak met citroensap en peper. 

Lekker met graansoorten, zoals bulgur of gort!

Vinter Waldorfsalat

Om vinteren spiser vi alltid mindre ofte salater enn om sommeren. Når det er kaldt ute, er det mer tiltrekkende å spise noe varmt. Hvis vi spiser salat om vinteren, gjør vi det i helgen: da er det inne i huset godt og varmt rundt middagstid. En utmerket vintersalat er den kjente Waldorfsalaten. Knollselleri er jo en ekte vintergrønnsak!

Her er oppskriften vår:
  • 1/2 sitron*
  • 1 pose med Quorn stykker
  • cirka 100 gr valnøtter, grovt hakket
  • 1/2 knollselleri eller en liten knollselleri, skjært i tynne strimler*
  • 2 syre, friske epler, skrellt og skjært i terninger
  • 6 spiseskjeer lett rømme*
  • 100 gr rosiner*, bløtlagt i vann
  • solsikkeolje
  • pepper*
Ingrediensene som er merket * kan vi som oftes få økologisk.

Quorn er et vegetarisk protein, som er laget av et medlem i soppfamilien. Produktene ligner på kjøtt både når det gjelder smak og tekstur. Vi bruker Quorn ofte som erstatter for kyllingfilet. Quorn er likevel ikke en fullverdig kjøtterstatning, fordi det inneholder lite jern og mangler vitamin B12. Derfor bruker vi Quorn ikke så ofte som kjøtterstatning, eller vi kombinerer Quorn med fullverdige kjøtterstatninger, som valnøttene i denne oppskriften.

Bak Quorn stykkene i litt olje. Rist valnøttene cirka 3 minutter i en stekepanne uten smør eller olje. La det avkjøle på en tallerken. Lag en salat av knollselleri, eple, Quorn stykker, rosiner, valnøtter og rømme. Smak til med sitron og pepper.

Deilig med korn, som bulgur eller byggryn!

søndag 23. desember 2012

Gespot

Tot onze grote verbazing staan wij op de fotokalender 2013 van Telemark Turistforening! Deze fotokalender wordt elk jaar gratis aan alle leden toegezonden. We hadden de kalender al een aantal weken thuis liggen. We gebruiken de kalender niet, en ik wou 'm alleen even doorbladeren voordat ik 'm in de oud papierbak zou leggen. Bij juni 2013 zie ik opeens twee kajakkers op het Telemarkskanaal: dat zijn Marco en ik! Nog even goed kijken, is het echt waar? Ja, dus!

De foto is genomen op 26 august 2012, de dag dat de NRK (vergelijkbaar met de Nederlandse NOS) een live-uitzending had van de traditionele kanaalboten die de hele dag gevolgd werden vanaf het beginpunt van het Telemarkskanaal in Skien tot het eindpunt in Dalen. Onze kajakkclub had met de organisatie afgesproken dat we de boten zouden begroeten. Leuk voor op de tv en voor de club een mooie manier om ons te profileren. De boot op de foto is de Henrik Ibsen, die als eerste voorbij kwam, maar waar eigenlijk nog niets bijzonders mee aan de hand was. Het draaide uiteindelijk om de Victoria: deze boot werd de hele dag gefilmd en op en om de boot was het een gekte: drommen mensen op de kanten, de boot zelf zat mutvol en om de boot was van alles op het water dat maar varen kon.

Aan het eind van de middag lagen we met zo'n 20 kajakkers op de afgesproken plek en op het afgesproken tijdstip in het water daar waar het Telemarkskanaal overgaat in het brede en grote Flåvatn. We zagen de boot al van verre aankomen, maar niet alleen de Victoria, ook alle motorboten die achter, voor en naast de Victoria voeren en nu het kanaal breder werd, flink gas gaven. Het leek of er een oorlogsvloot op ons afkwam! We hadden ons goed georganiseerd, en lagen dicht bij elkaar in de buurt, zodat we optimaal zichtbaar waren om te voorkomen dat we overvaren zouden worden. Maar toen de boten voorbij suizden was er nog een heel ander gevaar: de enorme golfslag die al die boten met hun enorme vaart teweeg brachten. Het was heel heftig, vooral omdat het geen natuurlijke golven waren. Het ging op en neer en van links naar rechts. Van het "bølgesurfe" (surfen op de golven van een boot de voorbij vaart), normaal een geliefde bezigheid, was geen sprake. Gelukkig kon iedereen zijn balans houden en na een aantal minuten was het water weer kalm en vlak. De filmopnames waren in meerdere opzichten een belevenis!

Meer info: Kalender 2013 Telemark Turistforening.

lørdag 22. desember 2012

Zelfgemaakte kerstkaarten

Ieder jaar probeer ik zelf onze kerstkaarten te maken. Dat zelf maken heb ik van mijn moeder, die maakt ook altijd haar kerstkaarten. Het is voor mij zingevend om de kaarten zelf te maken. Ik vind het veel stimulerender om te bedenken wat voor kaarten ik kan maken, dan om een keuze te maken uit de kant-en-klaar kaarten in de winkel. Ieder zijn ding, zeg maar. Het maken van kaarten is arbeidsintensief: met de kaarten van dit jaar ben ik anderhalve dag bezig geweest. Tijdens het maken denk ik aan de mensen aan wie ik de kaarten ga sturen.

Voor de kaarten van dit jaar werd ik geïnspireerd door de ijskristallen in het Weleda-boekje Winter. Het principe is eenvoudig: je knipt een cirkel, vouwt die dubbel en vervolgens vouw je de helft van de cirkel in drieën, waarbij de twee buitenste flappen elkaar overlappen. Uit de overgebleven taartpunt knip je patroontjes. Vouw je het open, dan krijg je "ijskristallen". Echte ijskristallen worden gekenmerkt door hun geometrische figuren zoals vierkanten en ruiten, maar ik heb er mijn eigen versie van gemaakt met bolle en ronde vormen. Na een aantal kristallen gemaakt te hebben, ben ik me gaan concentreren op een aantal basismodellen: sterren met hartjes, klokjes en "psychedelische" kristallen in jaren seventies-stijl.

Ik had bij de hobbywinkel kaarten met bijpassende enveloppen gekocht in bruin en rood, en ivoorkleurig glanspapier voor de kristallen. Als tip wil ik meegeven om voor de kristallen niet al te dik papier te gebruiken. Het papier dat ik heb gebruikt was 120 grams en dat was op het kantje. Met de schaar valt er goed door te komen, maar met je andere hand moet je het papier stevig vasthouden om te voorkomen dat het gaat schuiven. Dat leidde bij mij tot een overbelaste duim die, nadat ik klaar was met het knippen, de hele avond ongecontrolleerde spierschokjes heeft gemaakt.

Nadat de "ijskristallen" een nacht onder een paar dikke boeken hadden gelegen, heb ik ze de volgende dag met de strijkbout en een theedoek er over glad gestreken. Vervolgens heb ik ze met een lijmstift op de kaarten geplakt. Ik was zeer tevreden met het eindresultaat. Nadeel was alleen dat de zwarte pen die ik gebruikte voor de tekst op de binnenkant van de bruine kaarten, niet zo duidelijk leesbaar was. Voor de enveloppen hadden we gelukkig nog witte etiketten liggen. Ik hoop dat de ontvangers veel genoegen aan onze kerstkaarten beleven!


NB. IJskristallen knippen is echt niet moeilijk! Je kunt zelfs hele artistieke vijfpuntige ijskristallen knippen, kijk maar eens naar deze gebruiksaanwijzing: Snowflake based on a five-point star.

torsdag 6. desember 2012

Food for thought

Ieder huishouden kent ze wel: ongeschreven regels die bepalen wat er wel en niet gegeten wordt. Het woord "regel" klinkt misschien nogal zwaar, maar ieder maakt op zijn manier een selectie uit het aanbod van etenswaren dat te koop wordt aangeboden. Ik heb proberen te omschrijven wat onze regels zijn bij het samenstellen van ons weekmenu en daarmee ons wekelijke boodschappenlijstje. Het zal de volgers van dit blog niet verbazen dat veel van die regels zijn ingegeven door een gezonde en duurzame manier van leven voor zowel mens, dier als milieu. Hier is het lijstje:

  • We kiezen zoveel mogelijk producten van het seizoen. We vinden het onzin om midden in de winter aardbeien te eten. Dat is milieuonvriendelijk, want het kost veel energie om aardbeien op te kweken in verwarmde kassen of om ze te transporten vanuit warme werelddelen. We vinden het heel normaal om bepaalde soorten groenten of fruit slechts een of een paar keer per jaar te eten. We kunnen er dan extra van genieten om juist die groente of dat fruit weer eens te eten.
  • We kiezen zoveel mogelijk voor locaal geproduceert voedsel. Hoe korter de weg die het voedsel moet afleggen van de producent naar de winkel, des te beter het is voor het milieu. Bovendien steunen we hiermee locale boeren en kleine voedselproducenten, die moeilijk tegen grote prijsvechters kunnen opboksen.
  • We gebruiken in beperkte mate vlees. Hiermee voorkomen we dat we teveel eiwitten binnen krijgen. Bovendien is het beter voor het milieu en het dierenwelzijn. Wij eten elke week twee avondmaaltijden met vlees, twee avondmaaltijden met vis en drie vegetarische maaltijden. Dat maakt ook dat we heel gevarieerd eten.
  • Wij kiezen zoveel mogelijk voor biologisch producten. Dat is zowel goed voor ons, de dieren en het milieu. Soms moeten we ervoor uitwijken naar speciale winkels. Dat vergt wat extra inspanningen, maar het kan ook leuk zijn om kennis te maken met andere winkels en producten. De prijs van biologische producten is uiteraard een punt. Het is onze bewuste keuze om biologisch te eten en om daarmee meer geld uit te geven aan etenswaren. We kopen niet alles biologisch: als we het echt te duur vinden, dan kopen we een niet biologische product. Lees ook ons blog: Goedkoop eten - een bewuste keuze.
  • We gebruiken vrijwel geen zout en in beperkte mate suiker. Zout en suiker zijn smaakmakers, maar ze maken de smaakpapillen lui. Hoe meer je gewend bent om zout en / of suiker te gebruiken, des te smakelozer zal alles smaken dat minder zout en / of suiker bevat. Bovendien hebben te veel zout en suiker ongunstige werkingen op het lichaam. Ze kunnen leiden tot hart- en vaatziekten en overgewicht. Reden te meer om matig te zijn met deze stofjes!
  • We laten ons niet verleiden door reclames of producten die in grote hoeveelheden worden aangeboden. We stellen zelf ons weekmenu op en op basis daarvan maken we een boodschappenlijstje met de producten die we nodig hebben. Biologische producten zijn vrijwel nooit in de aanbieding, dus het heeft voor ons geen zin om alle supermarkten af te lopen voor kortingen. Doordat we ons niet laten verleiden door reclames, zitten we later niet met allerlei producten die we toch niet kunnen gebruiken.
  • We maken ons eten zoveel mogelijk zelf klaar. Op die manier voorkomen we dat er allerlei toevoegingen in ons eten zitten, bijvoorbeeld kleur- en smaakstoffen en stoffen die het eten langer houdbaar maken. Sommige producten kopen we wel kant-en-klaar, zoals sambal en pesto. Het zou ons teveel tijd kosten om die zelf te maken. Ook is het vaak duurder om het zelf te maken, omdat we deze producten maar in kleine hoeveelheden gebruiken. In de winkel kijken we altijd of er e-stoffen in producten zitten, en we kiezen de producten met de minste e-stoffen. 
  • We proberen zo efficiënt mogelijk in te kopen om restjes te voorkomen. Eten weggooien is zonde van het geld en voor het milieu. Restjes gaan in de vriezer. Een keer in de week of twee weken zijn er genoeg restjes voor een avondmaaltijd. Het is leuk om een keuze te maken uit verschillende soorten restjes: een kopje vissoep, een beetje pompoenschotel, een restje nasi, enzovoorts.
  • We proberen gevarieerd te eten en ons te houden aan de Schijf van Vijf. Het is niet gezond om een eenzijdig voedingspatroon te hebben. We variëren met vis, vlees en vegetarische maaltijden. Daarnaast variëren we met pasta, rijst, graansoorten en aardappels. Elke dag eten we een andere groente. Een keer per week staat er een maaltijdsoep op tafel. In de zomer eten we veel maaltijdsalades.
  • We eten zoveel mogelijk volkoren producten, dus volkoren rijst, pasta, graansoorten en brood. Volkoren producten hebben een goede invloed op onze darmwerking. Bovendien hebben ze een lekkere bite en geven ze een goede maagvulling.
  • We proberen minstens een keer per week peulvruchten te eten. Peulvruchten zijn lekker en gezond. Het zijn goede vleesvervangers en de teelt van peulvruchten heeft een lage milieubelasting. Het samenstellen van maaltijden met peulvruchten kost ons minder moeite dan gedacht en maakt dat we nog gevarieerder eten. Voorbeelden zijn erwtensoep, chili con carne en linzensoep.
  • We drinken thuis alleen koffie, thee, melk en af en toe zelfgeperste fruitsapjes. Alleen als we van tevoren weten dat we bezoek krijgen, kopen we wel eens kant-en-klare vruchtensappen of frisdranken. Daarmee besparen we een hoop geld en voorkomen we dat we onnodige suikers binnenkrijgen. We zijn matig met alcohol.
  • We gebruiken zoveel mogelijk onverzadigd vet, zoals zonnebloemolie en olijfolie. Frituren doen we maar een keer per jaar: dan bakken we oliebollen en appelbeignets in een pan met hete zonnebloemolie.
Met ons consumentengedrag kunnen we invloed uitoefenen op wat er in de winkels te koop wordt aangeboden. Indien we bepaalde producten niet kopen, zal de winkel het niet langer inkopen en wordt de producent gedwongen om andere producten te maken. Het loont de moeite om mee te doen aan onderzoeken en om de winkel te vragen om bepaalde producten in het assortiment aan te bieden. Winkels willen graag weten wat consumenten willen en vinden. Hoe meer bewuste consumenten hun mening laten weten, des te beter. Verrassend genoeg behoren wij daarom nu tot de 50 beste klanten van de supermarkt Meny Herkules in Skien, ondanks dat wij maar een tweepersoons huishouden hebben. Het leverde een mooi en duurzaam kerstcadeautje op in de vorm van een kwaliteits keukenmes. 

Het is een leuke oefening om eens bij jezelf na te gaan waardoor jij je laat sturen in je aankoopgedrag. Het kan je wellicht bewuster maken van je gedrag en inzicht geven in wie je bent en wat jij belangrijk vindt. Misschien komt het overeen met wat je dacht van jezelf, maar misschien is het op bepaalde punten confronterend en levert het stof op tot nadenken en eventueel zelfs een bijstelling van je eetgewoonten. Veel plezier!

Het Voedingscentrum heeft een site met eerlijke en duidelijke informatie over eten. Zie: Voedingscentrum. Een Noorse equivalent heb ik nog niet kunnen vinden.

søndag 2. desember 2012

Alles over brandhout

Het was het favouriete kerstcadeau voor mannen vorig jaar: het boek "Hel ved" (vrij vertaald: Alles over brandhout) van de Noorse schrijver Lars Mytting. Deze bestseller wordt gezien als de bijbel van het stoken met hout. Het boek gaat over alles wat met kappen, stapelen en drogen van brandhout te maken heeft, en over de ziel van de houtstoker. Lars Mytting is bekend vanwege zijn boeken die zich afspelen in masculiene omgevingen op het Noorse platteland. "Hel ved" past hier precies in.

Mytting beschrijft in opeenvolgende hoofdstukken het belang van het stoken met hout voor de geschiedenis van Noorwegen, de bosbouwindustrie, het gereedschap en de uitrusting van de houtkapper, verschillende manieren om hout te stapelen en te drogen, feiten over de brandwaarden van verschillende soorten hout en de invloed daarop van vocht, en een korte geschiedenis van Noorse houtkachels en kachelproducenten. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een stuk over "vedfolk": beschrijvingen van Noren die al jarenlang kappen, kloven, stapelen en stoken met hout.

Het is exemplarisch dat dit boek in Noorwegen is uitgegeven. Noorwegen kent immers een lange traditie op het gebied van het stoken met hout en er wordt nog steeds veel met hout gestookt in Noorwegen. Tegelijkertijd is het tekenend dat juist nu een boek over brandhout is uitgekomen, want het stoken met hout is op zijn retour. Moderne Noren verkiezen een warmtepomp (een soort omgekeerde airconditioning met thermostaat) boven het gedoe met het stoken van hout in een houtkachel. "Hel ved" is niet alleen een boek ter ere aan een lange en belangrijke traditie in Noorwegen, het is ook een herinnering er aan.

Om de sfeer van het boek te schetsen, staan hieronder een aantal citaten en mijn vrije vertaling daarvan:

"Det var forskjellen på å fryse og være varm. Det var forskjellen på malm og jern, på rått kjøtt og ei steik. Vinterstid var det selve skillet mellom å leve eller å dø. Så mye betydde veden for de første nordmenn. Sanking av brensel var rett og slett et av de aller viktigste gjøremålene, og regnestykket var lett: Hadde du lite, frøs du. Hadde du for lite, døde du."

Het was het verschil tussen kou lijden of warm hebben. Het was het verschil tussen erts en ijzer, tussen rauw vlees en gebraden vlees. In de winter was het de scheidslijn tussen leven of dood. Zo veel betekende brandhout voor de eerste Noren. Het verzamelen van brandstof was gewoonweg een van de allerbelangrijkste werkzaamheden, en de rekensom was makkelijk: had je weinig, dan leed je kou. Had je te weinig, dan ging je dood.

"Det er ikke noe tull med en vedstabel. Den taper seg ikke på børsen. Den ruster ikke. Den tar ikke ut skilsmisse. Den vil i hustrige januarmorgener vekke til live vårdagene da du sagde, kløyvet, stablet og sikret deg. En mann kan nok knusle på kuvertprisen til konfirmasjonen, være treg med å bestille nye hagemøbler og velge garasjebygging foran sydenferie, men den mann som lar sin familie fryse - han lider av karakterbrist."

Een houtstapel is niet zomaar iets. Die wordt niet minder waard op de beurs. Die roest niet. Die kan geen echtscheiding aanvragen. Die zal op stervenskoude januariochtenden de lentedagen tot leven wekken toen je zaagde, kloofde, stapelde en je jezelf zeker stelde. Een man kan misschien krenterig zijn over de couvertprijs voor een belijdenisfeest, traag zijn bij het bestellen van nieuwe tuinmeubels en het bouwen van een garage verkiezen boven een reisje naar de zon, maar een man die zijn gezin kou laat lijden - die is een zwakkeling.

Meer info:
Lars Mytting